Dosłowne wyjaśnienie tematu:
POŻĄDLIWOŚĆ CIAŁA (aspekt biblijny)
Pożądliwość w ścisłym znaczeniu jest gorącym i nieuporządkowanym pragnieniem rzeczy ziemskich, zaszczytów, przyjemności, dóbr doczesnych itd. Znaczenie biblijne pożądliwości nie zawsze jest tym, które później stało się technicznym w teologii na oznaczenie owej konsekwencji grzechu pierworodnego, która polega na skłonności do grzechu. Jednakże w Starym Testamencie w większości wypadków przez pożądliwość rozumie się pragnienie czegoś złego, jak pragnienie mięsa na pustyni (Lb 11, 4), nienasyconą ambicję grzesznika (Prz 21, 26) lub pragnienie grzeszników, które obraca się w niwecz (Ps 112, 10).
Pojęcie teologiczne pożądliwości zarysowuje się w Piśmie Świętym w jasnym procesie ewolucyjnym jako coś przeciwnego do rozumu, co pobudza zmysły ku przyjemności. Idea ta pojawia się wyraźnie w wyrażeniu „wówczas otworzyły się oczy obojga” {Rdz 3, 7), w którym autor biblijny poświadcza konsekwencje grzechu. Wyraźnymi poruszeniami pożądliwości są: zabronione pragnienie cudzej żony i własności (Wj 20, 17), złota i srebra pochodzących ze złupienia zniszczonych bożków (Pwt 7, 25) albo pragnienie piękności i spojrzeń niewiasty przewrotnej (Prz 6, 25).
Pojęcie to jest po większej części wyjaśnione w Nowym Testamencie. Św. Paweł mówi nam, że pożądliwość jest częścią materialną grzechu; jest skutkiem grzechu i pozostaje w grzeszniku (Rdz 6, 12n; por. Jk 1, 14), dlatego nie miesza się z grzechem: „Następnie pożądliwość, gdy pocznie, rodzi grzech...” (Jk 1, 15). Związana z ciałem zasila go w walce przeciw „duchowi”. Owocami świata są: „pożądliwość ciała, pożądliwość oczu i pycha żywota” (1 J 2, 16). Pożądliwość - jak świat - jest przemijająca; powinniśmy od niej uciekać (1 J 2, 17). Wiele tekstów Starego Testamentu przeciwstawia „ciało” Bogu, który jest duchem. W ten sposób „ciało” przyjmuje znaczenie oddalenia od Boga, słabości i kruchości wobec Boga, który jest siłą i potęgą. To oddalenie od Boga sprzyja grzechowi, dlatego słowo „ciało” nabiera znaczenia pejoratywnego w wymiarze moralnym, co szczególnie zaznacza się w teologii św. Pawła. To znaczenie grzeszne ciała nie ogranicza się, jak to ma miejsce w języku nowożytnym, do grzechów ciała lub do zmysłowości; może również oznaczać najwyższe funkcje psychiczne. W katalogu uczynków ciała z Ga 5, 19-21, dziesięć z nich, na ogólną liczbę piętnastu, nie ma nic wspólnego z grzechami zmysłowości. Chrystus zwraca uwagę, że trzeba zachowywać czystość nie tylko w zakresie „uczynków ciała”, ale w całym wzajemnym odniesieniu się do siebie kobiet i mężczyzn. Wysłużył On bowiem łaski, nieodzowne do przezwyciężenia złych skłonności upadłej natury, w tym też „pożądliwości ciała” i do życia „według Ducha” (por. Rz 8, 23-26). Chociaż Jezus Chrystus nie uwolnił ludzi od „pożądliwości ciała”, to nie przestało ich obowiązywać Prawo Boże, dotyczące relacji między ludźmi w ogóle, a między osobami płci przeciwnej w szczególności. Pozostało w mocy prawo „nie cudzołóż” i „nie pożądaj żony bliźniego swego”, z tym, że to drugie przykazanie zostało wyjaśnione przez Chrystusa i poszerzone, zwłaszcza w Kazaniu na Górze.
Przed „rozwiązłością” przestrzega Galatów św. Paweł (5, 14), Kolosanom każe (3, 8) strzec się „nieczystości”, „lubieżności”, „złej żądzy”. Upomina ich (5, 16), aby chodzili „w duchu” i nie ulegali pożądliwościom ciała, którego uczynkami, jak naucza Galatów, oprócz wspomnianej rozwiązłości jest „nieczystość” i „niewstydliwość” (Ga 5, 19-20). Chrześcijanin, dzięki swemu mistycznemu i realnemu włączeniu w Chrystusa, ukrzyżował swoje ciało z jego wadami i pożądliwościami, tzn. zrezygnował z zadowolenia swych złych dążności. Jest rzeczą konieczną, aby został złączony z Duchem, bezpośrednią zasadą jego nadprzyrodzonego działania (Ga 5, 24-25).
S. Olejnik, Dar - Wezwanie - Odpowiedź. Teologia moralna, t. 7, Moralność życia społecznego, Warszawa 1993.
POŻĄDLIWOŚĆ (aspekt wychowawczy)
Pożądliwość zakłada odczucie zmysłowe jakiegoś dobra, które skłania człowieka do pragnienia rzeczy przyjemnych, których nie posiada. Pragnienia, jakie człowiek posiada, same w sobie są dobre, jednak nie zachowanie właściwej miary w ich zaspokajaniu jest postępowaniem niewłaściwym. Pożądliwość, a wraz z nią prawda o człowieku, znajduje swój wyraz w biblijnej nauce o trojakiej pożądliwości. Słowa Pisma Świętego mówiące o tym, że pożądliwość nie pochodzi od Ojca, lecz od świata (1 J 2, 16-17), należy odczytać w kontekście genezy samej pożądliwości. Pożądliwość ciała, oczu i pycha tego życia jest w świecie i zarazem pochodzi od świata jako owoc wyboru przez człowieka wartości innych niż dobro. Wybór ten spowodował odrzucenie samego Boga i zerwanie z Nim przymierza. Człowiek odtąd jest skażony przez grzech pierworodny i poddany słabości.
Pożądliwość rodzi się w sercu człowieka. Człowiek, ulegając pożądliwości, pozwala, aby zmysłowość kierowała jego czynami, podczas gdy czyny jego winny wypływać z decyzji woli i podlegać rozumowi. Człowiek, rozpoznając prawdę, trwając przy niej i będąc jej wierny nie zmienia swych poglądów pod wpływem uczuć i emocji, które podległe są zmysłowości. Pożądliwość jest zatem owocem ciała. Człowiek, kierujący się wyłącznie odruchami ciała, pozostaje pod władzą namiętności i pożądliwości. Aby móc przezwyciężyć odruchy ciała, należy podporządkować zmysłowość wyższym władzom, jakimi są rozum i wola.
W Piśmie św. czytamy, iż życie wedle Ducha rodzi takie owoce jak: miłość, radość, pokój, cierpliwość, uprzejmość, dobroć, wierność, łagodność i opanowanie. Św. Paweł w Liście do Galatów wzywa do tego, aby postępować wedle Ducha i nie spełniać pożądań ciała (Gal 5, 16). Rzeczywistość grzechu wzywa człowieka do walki z pożądliwością oczu, ciała i pychą życia. Człowiek poprzez umartwienie zewnętrzne i wewnętrzne sfery zmysłów oczyszcza własne serce z trojakiej pożądliwości. Nawróceniu sprzyja praktykowanie cnoty umiarkowania. Owa wierność Bogu rodzi owoce cnót. Bóg wspierając wysiłek człowieka, ostatecznie stwarza w nim nowe serce.
K. Wojtyła, Miłość i odpowiedzialność, Lublin 1986; Jan Paweł II, Mężczyzną i niewiastą stworzył ich, Watykan 1986; A. Laun, Miłość i partnerstwo, w: Stworzeni do miłości, t. 2, Łomianki 1993.
Ksiądz Zbigniew
